Steeds vaker wordt KEMA gevraagd een uitspraak te doen bij ongelukken met elektrische apparatuur. De belangen zijn enorm als er grote gevolgschade is. Brand, ontploffingen, zwaar lichamelijk letsel, processen die stilliggen en voorraden die waardeloos worden. De schuldvraag is snel gesteld, maar moeilijk te beantwoorden. De hulp van een onafhankelijke deskundige kan lange procedures en herhaling van dergelijke ongelukken voorkomen.

“Brand is misschien wel het ergste dat een persoon of bedrijf kan overkomen,” constateert Reijer Venhuizen, coördinator schadegevallen bij KEMA Quality B.V. “Je ziet dat alle betrokkenen met prangende vragen zitten: wie is verantwoordelijk, hoe kon het gebeuren en hoe voorkomen we herhaling.”

Van alles ziet Venhuizen de KEMA lab’s passeren: ontplofte meterkasten, verbrande friteuses, uitgebrande koffiemachines en verkoolde noodstroomvoorzieningen. “Je praat altijd over ingewikkelde zaken. Het vereist niet alleen bijzonder veel vakkennis om de oorzaak te achterhalen in de machine zelf, maar wat het pas echt ingewikkeld maakt is de omgeving die je in een onderzoek moet betrekken.” 

Volgens Venhuizen is een oorzaak heel vaak niet eenduidig bij één partij te leggen. Daardoor kan dit onderzoek alleen door strikt onafhankelijke instanties met heel veel kennis van zaken worden gedaan. In de praktijk blijkt dat onderzoek door een expertisebureau niet altijd door alle betrokkenen wordt geaccepteerd. “Men vindt al vlug dat een expertisebureau - al dan niet terecht - teveel het belang van de verzekeraar dient. Het is een feit dat bijna altijd alle betrokkenen bij een elektrisch ongeluk overtuigd zijn van ons kunnen en onze onafhankelijkheid. Onze reputatie en onafhankelijke uitspraken zijn onomstreden.”

‘Technische rechtbank’

Met andere woorden: KEMA wordt in deze specifieke schadegevallen gezien als een ‘technische rechtbank’. Een verlengstuk van de rechter en door iedereen erkend. En dat is uiterst belangrijk bij de acceptatie van de genuanceerde uitspraken die KEMA doet. De praktijk heeft Venhuizen namelijk geleerd dat zaken veelal samenlopen, waardoor je niet kunt spreken van schuldig of onschuldig. Het gaat dan om gradaties: meerdere partijen dragen bij aan het ontstaan van brand of een ander ongeluk. 

“Het ligt vrijwel nooit alleen aan het apparaat of alleen de gebruiker. Meestal zie je dat een apparaat een tekortkoming heeft dat zonder gevolgen blijft bij normaal gebruik. Maar als dat apparaat in een onveilige omgeving terechtkomt of verkeerd wordt gebruikt, kan het helemaal fout lopen.”

In die gevallen hebben dus meerdere partijen een ‘beetje schuld’ aan een ongeluk. Zoals bij een elektrische braadinstallatie in een voetbalkantine. Venhuizen: “Een medewerker pleegt onderhoud aan het veld en zet alvast de braadinstallatie aan voor later. Maar de dag daarvoor was er begonnen met onderhoud aan de installatie, maar dit was nog niet afgerond. Door een omstandigheid waarmee in het ontwerp geen rekening is gehouden werkte vervolgens de thermische beveiliging niet. De oververhitting wordt niet opgemerkt en resten achtergebleven vet vliegen in brand. De gealarmeerde medewerker blust deze brand op de verkeerde manier waardoor de boel uit de hand loopt en het clubhuis in de as wordt gelegd… Wie veroorzaakte nu de brand?” 

Kennis en kunde

Producenten en afnemers die op zoek zijn naar antwoorden op dit soort vragen weten de weg naar KEMA inmiddels goed te vinden. “Maar ook rechtbanken en advocaten benaderen ons als ‘mediator’.” De rechtbank ontbeert de kennis en advocaten zoeken een onafhankelijke deskundige die voldoende faciliteiten en kennis heeft om een gefundeerde uitspraak te doen. KEMA onderzoekt vervolgens methodisch alle mogelijke aspecten die aan het ongeluk hebben (kunnen) bijdragen. De omgeving van het apparaat, de bediening en het apparaat zelf worden haarfijn geanalyseerd en in kaart gebracht. Venhuizen: “Ik vind het prachtig om te zien hoe onze specialisten zich vastbijten in het probleem. Totaal verkoolde apparaten worden met een pincet uit elkaar gehaald en vergeleken met een nieuw apparaat dat als referentie dient.” 

Materiaalonderzoek, nabootsingen, inspecties op locatie en controle van het technisch ontwerp aan de hand van wettelijke eisen, alles wat relevant is wordt betrokken. En wat belangrijker is: vrijwel alles is mogelijk bij KEMA. In de meeste gevallen wordt de oorzaak dan ook gevonden.

“Daarna doen we een uitspraak over de oorzaak en desgewenst geven we mogelijkheden aan hoe een apparaat kan worden verbeterd of op welke manier herhaling kan voorkomen.”Er is immers regelmatig sprake van lichamelijk letsel. “Je ziet dat de financieel-juridische   kant maar een deel is van het verhaal. Bedrijven hebben er een lief ding voor over om zoiets nooit meer mee te maken.”

Complexe reconstructies

Veelzeggend is een videoregistratie die is gemaakt van een reconstructie van een elektrisch ongeluk met een meterkast. Het laat zien hoe een kleine kortsluiting kan leiden tot een enorme explosie waarbij in het echt een monteur ernstig gewond raakte.“Hier zie je een ijzerdraadje waarmee expres een kortsluiting is gemaakt. Nu gaat de stroom er op en kijk wat er gebeurt.”

Binnen tienden van seconden ontstaat een enorme explosie. Een vonkenregen slaat tegen het gepantserde glas in het lab en rook vult in een mum van tijd de ruimte. De camera zwenkt en er komen zenuwachtig lachende testingenieurs in beeld. “Je moet er niet aan denken dat je daar staat als monteur.”

KEMA heeft door het bestuderen van deze proeven vast kunnen stellen dat de monteur een zeldzame elektrische kettingreactie in gang heeft gezet. Door de kleine kortsluiting op plaats-A ioniseerde de lucht in de directe nabijheid waarbij tevens een wolkje verdampt koper wordt weggeblazen. Hierdoor ontstond een geleidende atmosfeer rond de elektrische leidingen die een enorme ontploffing veroorzaakte op plaats-B. 

“En wat dus ècht opmerkelijk was, is dat we dat plaatsverschil konden verklaren. Zowel de wegschietende geioniseerde wolk als een ingewikkeld patroon van ‘Lorenzkrachten’ zorgde ervoor dat de kern van de ontploffing zich over tientallen centimeters verplaatste. De plek van de oorzaak lag dus ergens anders waar de energie zich ontlaadde.”

Met name dit soort complexe en onduidelijke oorzaak-gevolg relaties maakt het werk van KEMA zo belangrijk. “De juridische, financiële en technische consequenties worden sterk beïnvloed door onze uitspraken.”Venhuizen is daarom best trots op het werk van KEMA. Het leidt tot nieuwe kennis, aanpassingen in techniek en regelgeving maar schept ook duidelijkheid rond de schuldvraag. “Wij zijn in staat om alle relaties tussen handelingen, omgeving en elektrische apparatuur bloot te leggen. En dat in situaties waarin dat onmogelijk lijkt omdat het bewijsmateriaal verwoest heet te zijn!” 

< Terug